|     Eñemboja ore rehe      |     

LINGUAMÓN - Casa de les Llengües

Pa ñe’ẽarandu ñepyrũgua

Iñepyrû > Pa ñe’ẽarandu ñepyrũgua

Pa ñe’ẽarandu ñepyrũgua

1. Opavave ñe’ẽnguéra peteĩchante iporã ha oñeikotevẽ hesekuéra. Ñe’ẽnguéra ha’e peteĩ mba’e heñóiva maymave avakuéra apytu’ũguinte, ñe’ẽ, peteĩ tembiporu ñomongetarã nda’ijojaháiva ko yvy ári.
Ohechaukávo ko katupyry, opavave avakuéra aty omoheñói iñe’ẽnguéra teerã. Mba’e porãita oguerekóva opáichagua ñe’ẽnguéra ryepýpegua apytépe, opavave ñe’ẽnguéra oguereko mba’e ombojoajúva ojuehekuéra (tekopytee opavavete ñe’ẽnguéra oguerekóva), ha maymavépe ikatu ñañemoarandu.
Ñe’ẽnguéra opaichaguáva ha’e techapyrã opytáva maymavépe arapýpe, ñe’ẽ, ombojoajúva tavakuérape ha ñe’ẽ rupive ikatu ñaipytyvõ avakuérape oĩ haguã tekojojave.

2. Ñe’ẽnguéra opaichaguáva ha’e avakuéra mba’e tee ha peteĩ mba’e ohechaukáva heko katupyry. Ñe’ẽnguéra opaichaguáva oñemohakã jeýva ha’e peteĩ mba’e oikónteva’erãvoi, ha’éva avakuéra reko reheguaite, hembiasakue ha mba’e ojeréva hesépe, ha’eháicha avei arandukuaa jehe’a ha avei mymba ha ka’avokuéra opaichaguáva. Ára pukukue aja, avakuéra reko oñemopyenda ñe’ẽnguéra opaichaguáva rehe.

3. Opavave ñe’ẽnguéra omoheñói tavayguakuéra ha ha’e peteĩva hechapyrãvéva arandukuaa apytépe. Ñe’ẽnguéra ha’e peteĩva umi mba’e apytégui ombohekopyteéva peteĩ tekoha. Upéicha avei, ñe’ẽnguéra omombe’u, oikuaauka ha omombarete umi mba’e porã ojehupytýva arandukuaápe. Peteĩ ñe’ẽ ohechauka igueroviapy tee arapy rehegua, peteĩ ñeimo'ãpy tee ha hypy’ũva ikatúva ombohysýi, omohenda ha ombohéra opa mba’e oĩva ñande jerére, taha’e umi gueroviapy hesakã’ỹva térã arandutee rupive, ko’ãva rupive ikatu ñambohasa marandu ha kuaapy.

4. Ñe’ẽ ha’e peteĩ mba’e oñeñongatúva maymave avakuéra apytu’ũme ha peteĩ tembiporu ikatúva omoporãve ara pyahu oútava.  Mandu’a ha ñe’ẽndy rupive, avakuéra imandu’a ymaguarére, tavarandu, mombe’ugua’u ha mombe’upykuérare; ombohasakuaa katupyry, aporeko pyahu ha, upe jave avei, tembiporúramo ohupyty haguã tekoporãve ára oguahẽtavape, hese rupi ikatu jaguerojera ha jaikuaauka ñande kerayvoty, apopyrã ha tavayguakuéra rembipota. Peteĩ ñe’ẽ ha’e tembiporu hekovia’ỹva ñamombe’u haguã peteĩ arandukuaa ha tenda ikatuhápe ñañongatu ikuaapy.

5. Ñe’ẽnguéra katuete oipytyvõ jeiko porãve haguã tekoveatýpe, tekopytee jehechauka ha jehe’arã avakuéra apytépe.  Peteĩ ñe’ẽ ha’e  tenda jehe’arã ojapóva peteĩ pa’ũ opavavépe oiko porã haguã avakuéra tekoatýpe. Ñe’ẽnguéra ojeiporu ojeikove ha oñembohasa haguã tembiasakue, taha’e ha'eño térã maymavépe, ha oipytyvõ umi oguahẽ pyahúva iñarandukuaa ambuévape ojehe’a haguã tekoveatýpe, ha avei oñembyaty ñepyrũ haguã kuaapy ha gueroviapy pyahu.  Avei, peteĩ ñe’ẽ omombe’u tavakuéra rekopytee, ha’e ñe’ẽharakuéra rechaukaha, mba’e tekotevẽva ombojekupyty ha ombojehe’áva avakuérape peteĩ tekoveatyguáramo.  Ñe’ẽ ome’ẽ ñandéve peteĩ tenda arapýpe, ha upévare jahechakuaa ikatuha ñanembojoaju umi ñande ypykuéra rehe.

6. Ñe’ẽnguéra oikove ñañe’ẽramo, ikyre’ỹ ha oñembopyahu ko'agãgua rekópe ha ombohovái tekoveaty rembikotevẽ pyahúpe. Ñe’ẽnguéra ha’e, katuete ñemongu’e. Mba’e iporãvéva ikatúva ojejapo ñe’ẽnguéra oikove haguã ha’e ijeiporu opaite hendápe jaikohárupi ñande rekovépe ha jaikuaauka umi ñemoñarekuéra ipyahúvape. Umi tekotevẽ pyahu agãgua renondépe, maymave ñe’ẽnguéra oĩ ojeiporu haguãicha ára ko’ágãguápe ha ikatu oñembopyahu ombohovái haguã tekoveaty rembikotevẽ pyahúpe, taha’e oiporu rupi mba’e pyahu, omoĩnge térã omoheñói ñe’ẽndy pyahu, ha avei ikatu oñemoporãve ojehe'a rupi ambue ñe’ẽnguéra ndive.   Opavave ñe’ẽnguéra noñembotýi, ikyre’ỹ ha noĩmbái gueteri.

7. Ñamboajéramo pe joavy oĩva ha ñe’ẽnguéraita oipe’a hokẽ peteĩ ñomongetarã añete arandukuaakuéra apytépe. Ñomongeta maymave ára pyahurãre ikatu ñañepyrũ oĩmeraẽ ñe’ẽ ha arandukuaápe. Avakuéra reko akãrapu’ã katuete jahechakuaa ojoajuha katupyrýre oĩva ojukupyty haguã arandukuaakuéra apytépe.
Peteĩ ñe’ẽ, ambue mba’e tekoveaty ha arandukuaapeguáicha, ojapo peteĩ pa’ũ ñomongeta ha ñopytyvõrã. Péicha, oiko ichugui peteĩ hasaha ha okẽ oĩ haguã jekupyty arandukuaakuéra apytépe, ha kóva rupive ikatu ñamongakuaa peteĩ arandukuaa añete ohekáva tekoporã ha py’aguapy ha ñamopyenda apopyrã jeiko haguã opavave tetãnguéra apytépe jekupyty ha ñopytyvõme.

8. Jaiporuva’erã ára ko’ágãgua tetãnguéra joaju oĩva peteĩ mba’e ombohapévaramo oñemomba’eguasu haguã opavave ñe’ẽnguéra. Tekotevẽ oñema’ẽ pyahu jey umi opa mba’e oikóva arapýpe rehe ha jahechakuaa  peteĩ pa’ũramo oñemoĩnge haguã maymave ñe’ẽnguéra opaite hendápe, pavẽmba’e térã avateĩhápe, opaite hendápe tekoveatýpe, tetã sãmbyhykuaa ha herekopykuaa ko yvy áriguápe. Herekopykuaa ha aporekorape pyahu ikatu ha'e tembiporu ñanepytyvõva ñamombarete ha ñambojoja haguã ñe’ẽnguéra opaichaguáva.

9. Oguéramo peteĩ ñe’ẽ ojei peteĩ vore umi kuaapy porãita oĩva avakuéra apytégui. Mavave ñe’ẽnguéra ndoguéi ijeheguirei.
Ogue haguã peteĩ ñe’ẽ oikova'erã heta mba'e, ikatu oso rupi arandukuaa ñembohasa umi ñemoñarekuéra ou pyahúvape ha avei  oñemboja'orõ peteĩ tekoveaty. Ñemyengovia ha arandukuaatee jejuka oikóramo peteĩ ñe’ẽme ndaha’éi oguéva peteĩ ñe’ẽ ñomongetarã añónte, ojei peteĩ arandukuaaty oñemongakuaava’ekue ára pukukue javeve. Opavave ñe’ẽnguéra oñeipysyrõva’erã, oguéramo peteĩ ogue avei peteĩ kuaaty ha’eño ha nda’ijojaháiva, ojuajúva opaite mba'e ijere reheguáre ha peteĩ tekoha teére. Jaipyhýramo peteĩ távagui iñe’ẽ jaipyhy upe mba’e hechapyrãve ha imba’eteetéva heko avaháicha.  Oguéramo peteĩ ñe’ẽ oñehundi arandu maymavégui.

10. Ñe’ẽnguéra opaichaguáva ñeipysyrõ ha ñembojeroviauka ára oútavape ha’e peteĩ avakuéra rembiaporã tuicháva. Oñemombareteva’erã opaite ñe’ẽnguéra rekove ha ñe’ẽnguéra opaichaguáva  ñeipysyrõ ha’eva’erã maymave avakuéra rembiaporã.
Maymave tapicha ha mbo’ehaovusukuéra, ha avei sãmbyhyha tendaguáva, tetã sãmbyhyha, tekuái ha mba’apohakuéra tetã ñondiveguáva oñemoĩva’erã oñeñe’ẽme ha oheka hupytyrã ñe’ẽnguéra opaichaguáva gotyo ha jeikoporã ñe’ẽnguéra apytépe. Tekoporã ha ñeipytyvõ rupive, tekotevẽ oñemomba’eguasu, oñemombarete ha oñeipysyrõ kuaapyeta ñe’ẽnguéra rehegua oĩva arapýpe.


 

Generalitat de Catalunya
Casa de les Llengües ©