Mboy ñe'ẽpa oñeñe'ẽ Katalúña-me? Mávapa ko'ã ñe'ẽnguéra? Pe tuichave mba’e oikóva Katalúña tavayguakuéra aty ñemohendápe arykuéra ohasa ramóvape ha’e pe opáichagua tetãyguakuéra pyahu oguahẽva opa hendáguio. Araka’eve ndahetáiva ko’agãguáicha tapichakuéra oúva opaite tetãnguéragui, ha ikatu avei araka’eve ndajahechavéima ko’agã jahechaháicha opáichagua ñe’ẽnguéra oúva opaite hendágui. Ko’ã avakuérandi oguahẽ avei iñe’ẽnguéra ha, oĩramo jepe oguerekóva hetaiterei ñe’ẽharakuéra ikatu haguãicha opytaite Katalúña-me, ambuekuéra oĩ avei oúva peteĩ térã sa’ieterei iñe’ẽharakuéra ha hasy ombohasave haguã ñemoñarekuéra ipyahúvape.

Umi ñe’ẽnguéra oiporuva’ekue Katalúña tavayguakuéra saryty XXI-pe ohechauka ojeiporu haguéraka’e opáichagua ñe’ẽ - mbohapysa ñe’ẽnguéra opaite tetãguáva- ha ohechauka porã avei, mokõichagua ñe’ẽaty oikovéva oñondive: umi ñe’ẽ ñemoñarekuéra oguepotámava (khoisan, txuktxi-kamtxatka, na-dene, eskimoaleuta, Australia-gua), aimete ndaiporiavoi Katalúña-me, ha umi ñe’ẽnguéra tendakuéra ou ypy haguégui – taha’e heta térã sa’i iñe’ẽharakuéra - ha péicha oheja peteĩ tapykuere oje’o’ỹva ha imbaretevéva umi ñe’ẽ teégui ha ohechauka porãva ñandéve mba’e tendáguipa ouraka’e katalan-kuéra naheñoiva’ekue Katalúña-me.

Ñe’ẽnguéra Europa-gua rehe ñanemandu’ávo, Itália ñe’ẽ okakua pya’eterei arykuéra ohasa ramóvape ha péicha avei okakuaa hendive rumáno ha moldáno, ñe’ẽnguéra románika ñemoñaréva okakuaa pya’e ha ojehechavéva. Avei ñe’ẽnguéra esláva, omyakãva rúso, okakuaave ohóvo ha ko’ágãrupi Katalúña-me oĩ oñe’ẽva poláko, ukraniáno/ukránio, vielorúso, chéko, eslováko, eslovéno, masedónio, vúlgaro, ha ambuekuéra. Ñambojaopývo ñemoñare indoeuropéa apytepeguagueteri, alvanes, arménio, leton ha lituáno, jepe ndoikéi tekoatykuéra hetavévape, ikatu jahecha/ñahendu opáichagua tendakuéra imombyrývape oĩva Katalúña-me. Uraliána ñe’ẽnguéra oguereko’imi oñe’ẽvakuéra sami ha fines, hákatu mokõive tekoatykuéra okakuaaveva’ekue arykuéra ohasa ramóvape ha’e estónia ha úngara. Mokõive ñe’ẽnguéra Káukaso-gua hetave ojeiporúva oĩva Katalúña-me ha’e georgiáno ha chechéno.

Tetãnguéra Asia-gua apytégui hetave avakuéra oúva Katalúña-me arykuéra ohasa ramóvape ha’e Pakistan, Chína ha Filipínas. Ko’ãvandi ikatu ñamoĩve India, Nepal térã Mongólia. Umi Mongolia-guakuéra sa’ígueteri, hákatu okakuaave ohóvo umi arykuéra ohasava'ekuépe. Ñe’ẽnguéra Asia-gua apytégui, ha’éva indoeuropéa ñemoñare oĩ hetaiterei Katalúña-me, ha oĩ oguerekóva ko’ápe hetaiterei iñe’ẽharekuéra. Ko atýpe oike ko’ã ñe’ẽnguéra: puniavi, marati, indi, vengali, urdu, guietati, nepales, konkani, sindi, ha ambuekuéra. Oĩ avei oñe’ẽva paixtu, persa/farsi, singales, kúrdo ha ambue ñe’ẽnguéra ko atypegua. India ñemby gotyogua apytépe oĩ ñe’ẽnguéra dravídikas, ko’ãva oĩ sa’imi oñe’ẽva Katalúña-me, jepe atykuéra tamil, malajálam, telugu ha kannada ndaha’éivaicha hetaitereíva umi India-gui oúva apytépe. Altáika ñemoñare oñemboja’o jey mbohapy atýpe ha, oĩ haiharakuéra he’íva oikeha avei ko atýpe koreáno ha japones.

Katalúña-me ojeiporu ñe’ẽnguéra ha’éva mokõi aty altaiko-guáva, túrko (túrko, usvek, aseri ha kasako) ha mongol (kalka kalmuko). Ambue Asia-gua ñe’ẽ ñemoñare ojehechauka porãva taha’e iñe’ẽ hetakuére térã iñe’ẽharakuérare, ha’e sinotivetána. Opáichagua Chína ñe’ẽnguéra, tivetáno ha virmáno, ambueve apytépe, oguereko iñe’ẽharakuéra Katalúña-me. Ipahápe, ñe’ẽnguéra oĩva austriáko ñe’ẽ atýpe (vietnamíta, laosiáno, tailandes, jemer, ha ambueve) ndoguerekói heta iñe’ẽharakuéra, hákatu ojeikuaa oĩha avei.

Austronésika ñemoñare rechaukahakuéra – ñe’ẽnguéra oĩva ypa’ũ Pasífiko ha Madagaskar-pe, jaguereko ñe’ẽnguéra Filipinas-guápe: pangasinan, tagal, ilokano, pampangan, vikol, sevuano, hiligaynon ha waray-waray, ha ambuekuéra ha’e mokõipa ñe’ẽnguéra Filipinas-gua apytépe ikatúva jahecha ko’ágã meve Katalúña-me. Ko’ãvape ikatukuaa ñamoĩve avei ambuekuéra, malgache, indonésio, rapanui, maori, javanes, malájo, ha ambueve, jepe heta aty ndoiporúi ko’ã ñe’ẽ, oike ore ñe’ẽnguéra rehegua arandukuaa ko’agãgua apytépe. Amérika-gui ou Espáña ñe’ẽ ha portugues ha avei ojeiporuháicha upépe, ha avei sa’imi te’ýikuéra mba’éva, kéchua-icha - iñe’ẽharakuéra oúva Ekuador, Peru, Volívia ha ambue tetãgui-, aimara, maja, nahua, guarani, mapudungu, sapotéka, shwar ha ambuekuéra.

Ipahaitépe, ñe’ẽnguéra oúva Áfrika-gui ha’e mbohapy ñe’ẽ ñemoñare ndaha'éiva ojoehegua. Ñepyrũrã, kanuri ha songhai ha’e nilosahariana rehegua. Mokõihápe, ñemoñare afroasiátika-gui jaguereko árave oñemomba’eguasuvévaramo aty semítiko apytépe, evréo ha amáriko ndive. Ñe’ẽ amasic, ha’éva ñe’ẽnguéra apytépe ojeiporuvéva Katalúña-me, ha’éva aty veréver ko ñemoñarepegua. Ha sa’imi oñeñe’ẽva, oĩ avei somali, aty kuixític-pegua ha hausa, aty txádic-pegua, mokõive afroasiátiko.

Ipahaitépe, nigerokongolesa ñemoñaréva jaguereko: ñe’ẽnguéra atlántiko atygua, ful, wolof, dióla ha serer-icha; ha aty manding-guáva, diula, soninke, vámbara, kpelle, vai, mandinga, ha ambuekuéra; ha aty venue-kongoléño atypegua, Katalúña-me rechaukaha apytépe oĩva ha’e aty kwa-pegua (akwapem, twi, ákan, fanti, fonio, ewe, joruva, ga, igvo, ha ambuekuéra) ha avei vantu ñe’ẽnguéraicha, ymaite guive jahechakuaáva umi oñe’ẽvakuéra vuvi, varro, ewondo ha ambue ñe’ẽnguéra Guinea Ecuatorial-gua rupive, ha ãva rehe ojoapy ko’ágã, ndahetáiramo jepe hekohápe, oñe’ẽva suajíli, lingala, kikongo, duala ha ambueve.