Ñe’ênguéra Mediterraneopegua
- Les llengües del món
Ñe’ênguéra Mediterraneopegua
Ñañe’ê ramo ñe’ênguéra Mediterraneopeguáre, ja’eva’erâ mbykymi hendapete Linguamón – Ñe’ênguéra Róga ojapova’ekue ko’â ñe’ê marandu pyrendarâ.
Ñe’ênguéra oikéva ko atýpe oñembyeja’o mokôi tenda tuichápe:
Yguasu Mediterráneore ojeréva ñe’ê yvy,
Ñe’ênguéra heta mba’e oikova’ekue rupi, oñeñe’êva ko árape Mediterráneore.
Âvare ikatu ja’e, ñe’ênguéra gallégo térâ breton noîri ñe’ê Mediterráneorô iñe’êmbo’ekuéra noîrigui y rembe’ýre, jepe oñeñe’ê mokôi tetâ mediterraneoguápe: franse ha karaiñe’ê retâ.
Ja’ekuaa avei, ñe’ê ingle oîha marandu pyrendápe, heta mba’e oikova’ekue rupi, ipavê Málta Ñúme ha Hivraltérpe.
Yvy ñambyeja’órô, Mediterráneope oî mbohapy ñe’êmbo’e ogaygua:
indoeuropéa, ápe oike ñe’ênguéra rrománika, esláva, meridional, griégo ha alvane.
afro-asiátika, ápe oike semítika ñe’ênguéra (evréo ha árave hetavéva) ha amasíy térâ verevére (ijoparaitáre).
altáika, ápe oike túrko hetavévarô.
Mediterráneo ñe’êmbo’e rapykuere ojehesa’ÿijo porâiterei, peteî henda gotyo, ohasava’ekue mokôi ñe’êmbo’e myasâi imbaretevéva - latin ha árave rehegua – ha, ambue henda gotyo katu, ha’e peteî techapyrâ mba’éichapa ñe’êmbo’e atykuéra jopara porâ oiko oñondive.
Ambue yguasuetaite arapypeguáicha, Mediterráneo ypegua tape rupi oñemboja ojuehe tavaita rekopy ijopara tuicha ramo jepe. Ko tekopy ñembohasa ojupe opyta heta ñe’êmbo’e tendápe arapy tuichakuére.
Techapyrâicha: griégo oguereko heta ñe’ê katálogo, térâ diamánte, ojeipurúva heta ñe’ême oguereko’ÿva mba’eve mediterráneo ndive. Griégo rupi, ehíysio rekopy omoguahê arapýpeñe’ê papíro térâ pirámide. Heta mymba réra, oikémava haimete opavave ñe’ê arapýpe ñe’êngueryrúpe, ijypy griégope: valléna, kaméllo, jakare, ipopótamo, rrinoserónte, karumbe…Upéicha avei ome’ê ñandéve heta ñe’ê ojeipurúva ko’ê ko’êre (sâ, akytâ, sapatu), griégo ha’e ko’ága peve pyrenda ñe’ê pyahurâ, ñemoñe’êpyahu, ha ñe’ê ojejapóva griégo térâ latin rupive, hérava karaiñe’ême cultismo, ñane ñe’ême ñe’êarandu (karaiñe’ême: teléhono, ipokondría, metahísika, hetaitereive).
Ndaha’éi griégo año rupive ñemoñe’êpyahu ha ñe’êarandu, avei ñe’ê mediterraneogua latin,oipytyvô. Peteî ñe’ê, sarytykuérare, iñasâi ñe’ênguéra rrománikare, ojeipurúva tetâ ñe’êpavérô yvyguasúre. Ko’â ñe’ê rupi, omoirû, upéi rire, ingle, iñasâi arapýre ñe’ê karaiñe’ême oje’éva auditório, hantasía, hóro, índise térâ páhina, âva ambue ñe’êita pa’ûme.
Árave avei oipytyvô heta ñe’ênguéra arapypegua ijejaporâ ko ñembohasa ojupe rupi hérava Mediterráneo. Ko’â ñe’ê ysýicha karaiñe’êmegua séro, arimétika térâ alhevra, ha ambue ojeipurúva ko’ê ko’êre, avei karaiñe’ême algodon, ñane ñe’ême mandyju, verengéna térâ almasê, ikatu ojehecha heta ñe’ê ko’agaguápe.
Ñe’ê ndive, ikatu jahecha ambue ñe’êmbo’e ombohasáva ojupe tavakuéra Mediterraneogua hérava língua fránka, oipuruva’ekue ko yguasu ygaguahême amo saryty XX oñepyrû rupi mayma ýpe omba’apóva europagua, túrko ha aravekuéra mba’e hepyme’êrâ. língua fránka mediterráneope pyrenda imbareteve rrománika, jepe oguereko avei ijapytépe griégo, túrko térâ árave ñe’ê.
Ko árape ojeipuru ñe’ê língua fránka oñembohéra hagua oimeraê ñe’ê osêva tembipuru marandu reheguápe tah’e mokôi térâ hetave táva pa’ûme – ÿrô mbya – oñe’ê’ÿgui peteî ñe’ê año. Ápe ikatu ja’e araméore língua fránka techapyrâha ojeipuruva’ekue ymaite Oriénte Próysimope Mediterráneo oriental rembe’y pukukuére, ága katu saryty VII-pe omyengovia ichupe árave.
Ingle ykére, ojeipurúva ko árape língua fránkaicha arapy tuichakuére, techapyrâ ypy língua fránka rehegua ndaha’éiva europagua ikatu ja’e náua, suahíli ha kâte, ha âva asâi rupi hekovia hetaiterei ñe’êtee.
Joapy ojojoguáva
