Áfrika yvyguasúpe oñeñe’ê amo 1500 ñe’ê rupi, añembyatýva irundy ñe’êmbo’e rogapýpe: áfro-asiátika, nihéro-kongoléña, nílo-sahariána ha hoisána.

Áfro-asiátika rogaygua, yvyguasu yvate gotyogua, oñembyeja’o po atýpe:

• Semítiko
• Verevére
• Ehíysio ymaguare
• Kusítiko
• Chádiko

Semítiko atýpe oike, árave ha amáriko, ambue pa’ûme, Etiopía ñe’êpavê. Verevére atýpe oike amasiy, tuarey, ha guanche,oñeñe’êva’ekue ymaite Kanária ñunguérape. Ehíysio ymaguare katu ha’eñoite ojeikuaáva ijatýpe. Kusítiko atýpe oike ñe’ê somali – Somáliape ñe’êpavê – térâ orómo. Ipahápe, chádiko atýpe oike háusa, ñe’ê árave rire oñeñe’ê hetavéva Áfrikape.

Nihéro-kongoléña rogaygua ha’e aty tuichavéva arapýpe austronésika rire. Ojepyso Senegal guive Kénia peve ha yvyguasu guy gotyo. Oñembyeja’o mbohapy atýpe:

• Mande
• Kordohan
• Atlántiko-kongoléño. Ko ñe’êmbo’e atýpe oike ñe’ê aty’i ko’âichagua: atlántiko (huláni, guolo, sere), térâ venúe-kóngo, ápe oike ñe’ê vántu (suahíli, súlu, kikóngo, kimbúndu, kikuiu, upéicha). Â ñe’êraêvete ijehechakuaa ypyva’ekue hi’aguîha ojoehegui.

Nílo-sahariána rogaygua ojejuhu heta áfro-asiátika ha nihéro-kongoléña rogapyetépe. Oike ambue pa’ûme : masái, kanúri, songái térâ nue.

Ipahápe, hoisána roaygua ojepyso yvyguasu guy gotyo ha ápe oike ñe’ê náma térâ guádichagua.

Jepe â irundy ñe’êmbo’e rogapy ñamboysýiva, Áfrika yvyguasúpe oñeñe’ê avei ingle, franse, portugue, ha karaiñe’ê, tetâ ambuegua oñembohaity rupi ipype. Péicha, ha oñembohaity pyahúva isâsóre, heta Afrikapegua tetâ oñemoñe’êpavê Európa ñe’êre: Angóla, Mosambíke, Guinea Visáu ha heta Atlantikopegua Ñu oipuru portugue; Guinéa Ekuatorial karaiñe’ê ha heta tetâ oipuru franse ha ingle.

Ñama’êrô ñe’ênguéra mbaretére, ja’ekuaa Áfrikare yvyguasu iñe’êmbo’e myasâi hetavéva, oñemyengovia sa’ive rupi iñe’êmbo’ekuéra (haimete 20%  50% pa’ûme arapýpe). Ambue mba’e ojehechakuaáva avei ko’â ñe’ênguérare heta ñe’ê arapypegua renondépe ko’ápe noñemboykéi oñemoî hagua Europapegua ñe’ê, Áfrika ñe’êita (suahíli, guolo, háusa,upéicha) ojejapo’ivénte.

Heta ñe’ê arapýre iñasâiva osê Áfrikapeguágui. Ñe’ê vudu, sómbi, chimpanse térâ sahári osê vantúgui. Kóla, osêva évuegui, oguahê hetaiterei ñe’ême Kóka Kóla rupive, ha ñu, osêva hoisánogui, ha’e ñe’ê heñoimimíva ko ogapýgui.

Jaikuaa hagua peteî ñe’ê oguémavagui, ñe’ê endívia, góma térâ oási oheja ñandéve ehíysio ymaguare. Â ijysýivape ikatu omoirû heta ñe’ê osêva árave térâ amasíygui iñasâiva arapýre, upéicha karaiñe’ême oje’éva algodón (áravegui), ñane ñe’ême mandyju.