Ko árape, haimete 5.500 mymba opaichagua ko arapýpe oîhína opa haguâicha. Upéicha avei, haimete mbyte rupi ñambyeja’órô 6000 ñe’ê oñeñe’êvahína akóinte ikatu oparei vokoieténte he’iháicha UNESCO.
Arapy hypy’ûvéta katuetei tepy ha tembiapo pu’â nombyaírirô arapy mba’etee. Upéicha avei, ipu’akavéta ñe’ênguéra oñemotenonde ramo ñe’ê taha’e ha’éva oñe’êva réra jepe ojokuáiva ha imba’e repy pohýi.
Upéicha, ramohína, hi’â oñemoingove ñe’ê oñondivepa. Ani imbaretevéva ohundi ikangyvévape. Toiko oñondive oî’ÿre imbaretevéva.
Upévare, Linguamón - Ñe’ênguéra Rógape ojehecha tekotevêha pyapy arapypegua ikatuhaguáicha avaty ohechakuaa omoingoveva’erâha ñe’ê ha tekopy arapypegua.
Romba’apo ikatuhaguáicha mburuvichakuéra, ko’ápe ha arapypegua, oñangareko ha omosarambi hagua ñe’ênguéra. Ha avei tavayguakuéra ojepope’a hagua tekopy pyahúpe, hesarai’ÿre imba’eteégui. Linguamón - Ñe’ênguéra Róga omba’apo, ojekuaa ha hekoyvate hagua ñe’ênguéra ha oñe’êva guive umi ñe’ê.
Arapy opu’âkuaa ha oñomomarandu ombyai’ÿre tape ñe’êmbo’e ha tekopy ñanemboha’etéva.