De talen van de Middellandse Zee-regio
Om te spreken over de talen van de Middellandse Zee willen we eerst een korte toelichting geven op de keuze van Linguamón – Huis van de Talen om deze database te creëren.
De talen, die in deze sectie staan vermeld, worden verdeeld in twee grote groepen:
- De territoriale talen, die de Middellandse Zee omzomen,
- Talen, die vanwege verschillende historische redenen vandaag de dag gesproken worden in de gehele regio van de Middellandse Zee.
Volgens deze criteria staan talen zoals het Galicisch en Bretons niet bekend als Mediterrane talen, omdat hun respectievelijke taalkundige domeinen niet aan deze zee grenzen, ondanks dat beide talen gesproken worden in twee Mediterrane landen, namelijk Spanje en Frankrijk.
Daartegenover zijn andere talen, zoals het Engels, wel opgenomen in deze database, omdat het vanwege diverse historische redenen de officiële taal is in Malta en Gibraltar.
Vanuit een territoriaal gezichtspunt is het Middellandse Zee-gebied een ontmoetingspunt waar talen uit drie taalfamilies samenkomen:
- Indo-Europees, vertegenwoordigd door de Romaanse, Zuid-Slavische, Griekse en Albanese talen;
- Afro-Aziatisch, vertegenwoordigd door de Semitische talen (vooral Hebreeuws en Arabisch) en het Tamazight en Berber (met hun verschillende variaties);
- Altaïsch, met Turks als meest betekenisvolle vertegenwoordiger.
De taalkundige geschiedenis van het Mediterrane gebied kent vele contrasten, aangezien het aan de ene kant twee zeer krachtige taalkundige uitbreidingen heeft ondergaan, die van het Latijn en het Arabisch, terwijl het aan de andere kant een model is van de coëxistentie van zeer verschillende taalkundige gemeenschappen.
Zoals het geval is met vele zeeën van de wereld, hebben de scheepvaartroutes van de Middellandse Zee een netwerk van contacten mogelijk gemaakt tussen heel verschillende volken. Taalkundig bewijs van deze uitwisselingen kan over de hele wereld worden gevonden.
Om enkele voorbeelden te geven: het Grieks bevat een groot aantal woorden zoals catalogus, diamant, papier en tragedie, die gebruikt worden in talen, die niets met de Mediterrane regio te maken hebben. Via het Grieks heeft de Egyptische cultuur woorden als papyrus en pyramide aan de wereld gegeven. Vele dierennamen, die voorkomen in de woordenboeken van de meeste talen van de wereld, zijn eveneens van Griekse afkomst: kameel, krokodil, dromedaris, hippopotamus (nijlpaard), luipaard, rhinoceros (neushoorn), etc. Behalve dat het Grieks ons van vele woorden heeft voorzien voor dagelijks gebruik, (koord, sandaal), is deze taal nog elke dag een bron voor het maken van nieuwe woorden, de zogenaamde neologismen, en voor woorden die opgebouwd zijn uit Grieks en Latijn (telefoon, hypochondria, metafysica, heterogeen, etc.).
Het Grieks deelt zijn rol als leverancier van neologismen en bron voor het vormen van woorden met een andere Mediterrane taal, het Latijn. Deze taal is in de loop van vele eeuwen gediversifiëerd in de Romaanse talen, die op hun beurt de officiële talen van vele landen op alle continenten zijn geworden. Via deze talen, waarbij zich in een later stadium het Engels heeft gevoegd, zijn vele woorden over de hele wereld verspreid, zoals: auditorium, fantasie, forum, index, pagina en sponsor.
Ook het Arabisch heeft vele woorden geleverd aan diverse talen van de wereld via dit kruispunt van handel en cultuur, de Middellandse Zee. Woorden als zero, arithmetica en algebra, en andere meer voor dagelijks gebruik, zoals aubergine, katoen en magazine, kunnen in vele levende talen worden opgemerkt.
Naast losse woorden is er een ander bewijs van de taalkundige uitwisselingen tussen de volken van de landen aan de Middellandse Zee, de lingua franca. Deze taal werd gebruikt in de havens vanaf de tijd van de Kruisvaarders tot het begin van de 20e eeuw door Europese, Turkse en Arabische zeelui en handelaren. De basis van de Mediterrane lingua franca is hoofdzakelijk Romaans, maar met diverse elementen van het Grieks, Turks en Arabisch.
Tegenwoordig wordt de term lingua franca gebruikt om elke taal aan te duiden, die gebruikt wordt om de communicatie te garanderen tussen twee of meer groepen of personen, die niet een gemeenschappelijke taal delen. Op deze wijze is het Aramees een helder voorbeeld van een lingua franca gebruikt in de oudheid in het Midden-Oosten en langs de hele oostelijke kust van de Middellandse Zee, totdat vanaf de 7e eeuw het Arabisch deze rol van het Aramees overnam.
Naast het Engels, tegenwoordig de wereldwijde lingua franca, bestaan er voorbeelden van niet-Europese lingua franca zoals het Nahuatl, Swahili en Kâte, die door hun recente sterke verspreiding diverse andere autochtone talen hebben vervangen.
